Sau 5 năm (2021 – 2025) triển khai Dự án 7 thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia (MTQG) 1719, chất lượng dân số vùng Dân tộc thiểu số (DTTS) nâng rõ rệt, trẻ em khỏe mạnh hơn.
Triển khai Dự án 7, Chương trình MTQG 1719, ngoài công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe, tỉnh Lào Cai đã triển khai sâu rộng và hiệu quả 51 mô hình “Cải thiện thực hành Chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ nhỏ dựa vào cộng đồng”.
Trong đó, ngành Y tế tập trung chủ yếu vào chăm sóc dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời cho trẻ. Qua thực tiễn triển khai đã cho thấy những kết quả tích cực. Cụ thể, tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân giảm từ 15,1% năm 2022 xuống còn 12,9% năm 2024.
Thực hiện Dự án 7, trong thời gian qua, ngành Y tế tỉnh Lào Cai đã thực hiện đầy đủ chức năng tham mưu, tổ chức thực hiện, quản lý và chỉ đạo. Chính vì vậy, công tác chăm sóc sức khỏe Nhân dân, nâng cao thể trạng, tầm vóc người DTTS, phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ.
Báo cáo của Ban Chỉ đạo Trung ương các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 – 2025, sau 5 năm triển khai thực hiện Dự án 7, cả nước đã tổ chức 1.517 lớp tập huấn tăng cường kiến thức, năng lực chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng bà mẹ – trẻ em nhằm giảm tử vong bà mẹ, tử vong trẻ em, nâng cao tầm vóc, thể lực người DTTS…
Công tác chăm sóc sức khỏe cho nhân dân vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn ngày càng được quan tâm và nâng cao về chất lượng. (Ảnh: TL)
Đến nay, 100% trẻ suy dinh dưỡng được hỗ trợ tăng cường dinh dưỡng qua các hoạt động tư vấn, truyền thông về dinh dưỡng…; trên 80% phụ nữ có thai ở các xã khu vực 3 được bổ sung đa vi chất từ khi phát hiện mang thai đến khi sinh, bao gồm các nguồn cấp phát miễn phí của Chương trình và nguồn tự túc. Đặc biệt, tỷ lệ phụ nữ sinh con ở cơ sở y tế hoặc có sự trợ giúp của cán bộ y tế đỡ đã đạt 92,5%.
Còn tại tỉnh Quảng Trị, theo thông tin từ Sở Dân tộc và Tôn giáo, từ năm 2022 – tháng 2/2025, vốn ngân sách Trung ương và của tỉnh phân bổ để thực hiện 3 nội dung chính của Dự án 7, Chương trình MTQG 1719 là 9.635 triệu đồng.
Từ nguồn kinh phí này, tỉnh Quảng Trị đã tổ chức các hoạt động xây dựng và phát triển y tế cơ sở, nâng cao chất lượng dân số vùng đồng bào DTTS và miền núi và chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng bà mẹ, trẻ em; nâng cao tầm vóc, thể lực người DTTS.
Theo đánh giá của tỉnh Quảng Trị, qua thực hiện Dự án 7, Chương trình MTQG 1719, nhìn chung, các chỉ tiêu kế hoạch của giai đoạn hầu như đều đạt. Tỷ lệ phụ nữ mang thai được thăm khám định kỳ (ít nhất 4 lần trong thai kỳ) tăng. Tỷ lệ phụ nữ sinh con tại cơ sở y tế hoặc có sự hỗ trợ của nhân viên y tế tăng. Tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng thể nhẹ cân giảm.
Cùng với đó, các hoạt động truyền thông, tư vấn và vận động người dân vùng đồng bào DTTS và miền núi, đã tác động mạnh mẽ đến công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, chăm sóc dinh dưỡng, thông qua can thiệp trực tiếp từ khi bà mẹ mang thai, nuôi con trong 1.000 ngày đầu đời.
Dự án 7 đã và đang góp phần quan trọng trong việc nâng cao thể trạng, tầm vóc người DTTS, phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em. (Ảnh: TL)
Theo chia sẻ của ông Lục Hậu Giang, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Lào Cai, Dự án 7, Chương trình MTQG 1719 đã góp phần thực hiện hiệu quả chương trình chăm sóc sức khỏe nhân dân, nâng cao thể trạng, tầm vóc người DTTS; phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em. Tác động từ Dự án 7, đã tạo điều kiện để đồng bào DTTS được tiếp cận các dịch vụ y tế hiện đại, có kiến thức đầy đủ về dân số, về chăm sóc sức khỏe… qua đó nhận thức về nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho bản thân cũng như gia đình và thế hệ tương lai đã được đồng bào chú trọng
Dự án cũng đã triển khai 3.885.902 gói dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế được cung cấp; triển khai 137.596 mô hình tuyên truyền vận động, truyền thông thay đổi hành vi về chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng bà mẹ, trẻ em được triển khai; xây dựng 55.203 ấn phẩm truyền thông.
Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo Trung ương các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 – 2025, các nội dung, hoạt động của Dự án 7, đã góp phần giảm tử vong bà mẹ và trẻ em, phòng, chống bệnh Thalassemia, cải thiện sức khoẻ, nâng cao tầm vóc, thể lực, tuổi thọ người DTTS và hỗ trợ tăng cường công tác y tế cơ sở để đồng bào DTTS được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe hiện đại.
Cùng với đó, cơ sở vật chất, trang thiết bị từng bước được đầu tư cho trung tâm y tế khu vực và các trạm y tế xã; nguồn nhân lực y tế phục vụ công tác chăm sóc sức khoẻ Nhân dân ngày càng được quan tâm. Người dân vùng đồng bào DTTS và miền núi được tiếp cận các dịch vụ y tế, chăm sóc sức khoẻ ban đầu ngay tại địa phương.
Nhau cài răng lược thể Percreta là một trong những biến chứng sản khoa phức tạp và nguy hiểm nhất hiện nay. Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Trị vừa hội hội chẩn và xử trí thành công, cứu sống mẹ con sản phụ.
Ngày 4/9/2025, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Trị cho biết, vừa phẫu thuật thành công cho ca bệnh nhau cài răng lược thể Percreta (một trong những biến chứng sản khoa phức tạp và nguy hiểm nhất hiện nay).
Các bác sĩ tiếp hành phẫu thuật cho thai phụ bị nhau cài răng lược.
Sản phụ L.T.N.T. (SN 1992, trú tại xã Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị) nhập viện ở tuần thai thứ 38. Khai thác bệnh sử, thai phụ nhiều lần sinh mổ. Tiến hành siêu âm và MRI, bác sĩ phát hiện thai phụ gặp tình trạng nhau cài răng lược thể Percreta.
Theo bác sĩ Trần Đình Lực, Phó Khoa Sản, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Trị, sau thăm khám phát hiện bánh nhau của thai phụ tăng sinh mạch, các gai nhau xuyên qua cơ tử cung vào nền dây chằng rộng và bàng quang.
Với tình trạng trên cần tiến hành phẫu thuật để “bắt con”. Bác sĩ nhận định nguy cơ chảy máu ồ ạt, sốc mất máu, suy đa cơ quan, đe dọa trực tiếp tính mạng mẹ và thai nhi ngay trong cuộc mổ.
Hội chẩn liên chuyên khoa được tổ chức nhằm lên kế hoạch mổ chủ động, an toàn. Thai phụ được đặt sonde JJ niệu quản trước mổ để bảo vệ chức năng thận và hạn chế tổn thương bàng quang. Bệnh viện huy động sẵn sàng lượng lớn máu, vật tư cấp cứu, hồi sức tích cực chuẩn bị cho các nguy cơ có thể xảy ra.
Với sự chuẩn bị kỹ càng, sau 2,5 giờ, y bác sĩ lấy thai an toàn, kiểm soát tốt tình trạng xuất huyết và bảo tồn tối đa sức khỏe cho người mẹ. Sau ca mổ, tình trạng mẹ và cháu bé ổn định, được chuyển tới đơn vị chăm sóc, điều trị phục hồi.
Theo bác sĩ Lực, nhau cài răng lược là tình trạng bánh nhau bám quá chặt vào thành tử cung, không thể tách ra bình thường sau sinh. Có ba mức độ của bệnh này: Accreta là khi bánh nhau chỉ bám vào bề mặt cơ tử cung dạng nhẹ nhất (khoảng 75 – 79% trường hợp). Increta là tình trạng bánh nhau xâm nhập sâu vào lớp cơ tử cung, nhưng chưa xuyên hết (khoảng 14 – 18% các trường hợp). Còn Percreta (thể nghiêm trọng nhất) là khi bánh nhau xuyên qua toàn bộ cơ tử cung, có thể xâm lấn tới lớp thanh mạc và những cơ quan lân cận như bàng quang, ruột, trực tràng (khoảng 5 – 7% trường hợp).
Nhau cài răng lược có thể gây ra tình trạng chảy máu nặng, rối loạn đông máu, tổn thương các cơ quan lân cận, thậm chí tử vong mẹ và thai nhi nếu không được xử trí kịp thời.
Bác sĩ khuyến cáo phụ nữ mang thai nên thường xuyên thăm khám để phát hiện, xử lý các bất thường trong thai kỳ (nếu có). Cùng với đó được tư vấn phương pháp chăm sóc thai phù hợp, để thai nhi phát triển khỏe mạnh.
Sau bão lũ, người dân đối mặt với nhiều nguy cơ bệnh tật, bao gồm các bệnh đường hô hấp, tiêu hóa, bệnh truyền nhiễm, đau mắt đỏ…
Những bệnh có thể bùng phát sau mưa lũ
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Nghệ An (CDC Nghệ An), sau bão lũ, nguồn nước, nguồn thực phẩm có nguy cơ bị ô nhiễm do các mầm bệnh có sẵn trong nước, chất thải của người và động vật, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh, đặc biệt với những người có cơ địa đặc biệt như người già, trẻ nhỏ, người có bệnh mãn tính.
Sau bão số 5, hàng chục hộ dân ở xã Châu Bình bị ngập. Ngay khi nước rút, Trạm Y tế xã nhanh chóng triển khai các biện pháp vệ sinh môi trường, xử lý nguồn nước sinh hoạt, đồng thời hướng dẫn người dân phòng, chống dịch bệnh sau lũ.
Ngay sau khi nước rút, Trạm Y tế xã Châu Bình triển khai hoạt động vệ sinh môi trường, xử lý nước sinh hoạt, phòng, chống các loại dịch bệnh cho các hộ dân.
Bác sĩ Vi Thị Hiền, Trưởng Trạm Y tế xã Châu Bình cho biết, sau mưa bão, nguồn nước bị ô nhiễm, tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus và ký sinh trùng phát triển, làm tăng nguy cơ lây lan mầm bệnh.
Những bệnh dễ phát sinh về da như, mẩn ngứa, mụn nhọt, nấm chân tay, nước ăn chân, ghẻ lở, viêm da, viêm nang lông… Ngoài ra, các bệnh về đường ruột và tiêu hóa như tiêu chảy, tả, thương hàn; các bệnh về mắt như đau mắt đỏ, mắt hột và cả bệnh phụ khoa do tiếp xúc, tắm rửa bằng nguồn nước bẩn.
Cuối tháng 8, sau khi được Trung tâm Y tế Quỳ Châu cấp bổ sung Cloramine B, Aquatabs, Trạm Y tế xã Châu Bình triển khai các hoạt động phòng, chống dịch bệnh cho người dân vùng ngập lụt.
Nhân viên y tế được phân công về tận các thôn, bản, phối hợp cùng cán bộ y tế cơ sở phun khử khuẩn, hướng dẫn bà con thau rửa giếng nước, giếng bơm, khử trùng nguồn nước bằng hóa chất; đồng thời tổ chức khám, chữa bệnh cho những hộ gặp khó khăn, chưa thể tự đến trạm.
Cán bộ Trạm Y tế xã Châu Bình hỗ trợ khử trùng nguồn nước sinh hoạt cho người dân.
Anh Nguyễn Hữu Phước (trú tại bản Kẻ Khoang, xã Quỳ Châu) cho biết, sau bão số 5, nước dâng ngập nhà hơn 1,2m, ướt nhiều vật dụng của gia đình. Nước lũ cũng xâm nhập vào hệ thống nước sạch. “Gia đình rất lo lắng xảy ra các bệnh truyền nhiễm. Nhờ có cán bộ y tế đồng hành hướng dẫn, giúp vệ sinh, phòng bệnh, đảm bảo nguồn nước sạch, gia đình chúng tôi rất biết ơn”, anh Phước nói.
Tương tự, ngay khi nước vừa rút, tại thôn Tân Hương, xã Quỳ Châu, từng ngõ, từng nhà đều có cán bộ y tế đến hỗ trợ, đảm bảo người dân được chăm sóc sức khỏe, an toàn sau mưa lũ.
Bác sĩ Đặng Tân Minh, Giám đốc Trung tâm Y tế Quỳ Châu cho biết, bão số 5 làm ngập khoảng 400 hộ dân tại các xã Quỳ Châu, Châu Bình và Châu Tiến. Để ngăn chặn dịch bệnh phát sinh, đơn vị chỉ đạo các trạm y tế khẩn trương phun hóa chất khử khuẩn, xử lý nguồn nước sinh hoạt.
Cùng đó, các trạm phối hợp với thôn, bản đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao ý thức phòng bệnh qua hệ thống loa phát thanh, đồng thời lồng ghép hướng dẫn trực tiếp trong các cuộc họp dân để bà con chủ động bảo vệ sức khỏe. “Đây là những giải pháp cấp thiết nhằm hạn chế tối đa nguy cơ bùng phát dịch bệnh sau mưa lũ”, bác sĩ Minh nói.
Người dân cần làm gì để phòng bệnh trong và sau mùa mưa lũ?
Tại huyện Tân Kỳ (cũ), sau bão số 5, có 16 xóm bị chia cắt, 441 hộ dân cùng 584 công trình vệ sinh, giếng nước chìm trong biển nước. Trước tình hình này, Trung tâm Y tế Tân Kỳ chỉ đạo 22 trạm y tế khẩn trương rà soát các khu vực ngập lụt, triển khai đồng bộ các biện pháp xử lý môi trường, phòng, chống dịch bệnh.
Bác sĩ Nguyễn Viết Xuân, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế Tân Kỳ cho biết, yêu cầu các trạm duy trì giám sát chặt chẽ các ca bệnh truyền nhiễm. Sẵn sàng nhân lực, vật tư, hóa chất, thuốc men để kịp thời khoanh vùng, xử lý nếu xuất hiện ổ dịch. Đồng thời tăng cường truyền thông, hướng dẫn người dân cách phòng bệnh trong mùa mưa bão.
Cán bộ Trạm Y tế Quỳ Châu thực hiện phun hóa chất khử độc tại các hộ dân bị ngập lụt sau bão số 5.
Từ ngày 28 đến 31/8, cán bộ, nhân viên 22 trạm y tế phối hợp cùng y tế thôn, bản, các đoàn thể, chính quyền địa phương và người dân thu gom rác thải, xác động vật chết, xử lý bằng vôi bột, Cloramin B; phun tiêu độc, khử trùng tại các khu vực ngập; khơi thông cống rãnh, loại bỏ các ổ nước tù đọng nhằm hạn chế muỗi, mầm bệnh lây lan.
Y sĩ Lô Thị Huyền, Trưởng Trạm Y tế Kỳ Tân cho biết, cân bộ, nhân viên y tế đến từng hộ gia đình hướng dẫn bà con lau dọn, khử khuẩn nhà cửa, xử lý giếng nước. “Không để bà con phải tự xoay xở, cán bộ y tế cơ sở luôn có mặt, hướng dẫn”, Trưởng Trạm Y tế Kỳ Tân nói.
Để ứng phó với cơn bão số 5, Sở Y tế Nghệ An thành lập 4 tổ công tác phòng, chống thiên tai – tìm kiếm cứu nạn. Trong và sau bão, các tổ này trực tiếp xuống cơ sở nắm bắt tình hình, kiểm tra thiệt hại, kịp thời chỉ đạo khắc phục hậu quả.
Sở Y tế khuyến cáo người dân chú ý lựa chọn và chế biến thực phẩm an toàn, chỉ ăn thức ăn đã nấu chín, uống nước đun sôi trong suốt thời gian mưa lũ kéo dài. Cần vệ sinh cá nhân hàng ngày, rửa sạch và lau khô kẽ chân sau khi tiếp xúc với nước lũ hoặc nước ô nhiễm để phòng bệnh ngoài da.
Người dân cần chủ động diệt loăng quăng, bọ gậy, muỗi bằng cách đậy kín bể, thùng chứa nước; thả cá vào các dụng cụ chứa nước lớn; loại bỏ chai, lọ, lốp xe, hốc nước tự nhiên, nơi muỗi dễ sinh sản. Luôn mắc màn khi ngủ, kể cả ban ngày, để phòng chống bệnh do muỗi truyền.
Bể nước, giếng nước, các dụng cụ chứa nước cần được thau rửa, khử trùng bằng hóa chất theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Thực hiện nguyên tắc “nước rút đến đâu vệ sinh đến đó”, thu gom, xử lý rác thải, chôn lấp xác động vật đúng quy định.
Đặc biệt, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, người dân cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và điều trị kịp thời.
“Sở Y tế tiếp tục chỉ đạo các đơn vị khẩn trương triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh, vệ sinh môi trường sau bão. Nhờ sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt từ tuyến tỉnh đến cơ sở, cùng với sự chủ động, hợp tác của người dân, công tác phòng, chống dịch bệnh sau bão số 5 đang được triển khai hiệu quả, toàn tỉnh chưa ghi nhận ổ dịch mới phát sinh”, dược sĩ Trần Minh Tuệ, Phó Giám đốc Sở Y tế Nghệ An cho biết.
Gần đây, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Tây Ninh liên tiếp tiếp nhận và xử trí nhiều ca bị rắn cắn nguy kịch, phần lớn là rắn lục đuôi đỏ, thường sinh sôi mạnh trong mùa mưa.
Bác sĩ Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Tây Ninh thăm khám bệnh nhân bị rắn cắn. (Ảnh: BVCC)
Cuối tháng 8, anh H. 38 tuổi ngụ tại phường Gò Dầu, Tây Ninh khi đi ngang qua bụi cỏ, bất ngờ bị rắn lục đuôi đỏ cắn vào bàn chân. Chỉ ít phút sau, chân sưng to, đau buốt, anh được đưa vào Bệnh viện đa khoa Xuyên Á cấp cứu kịp thời.
Cũng tại Gò Dầu, bà B. 65 tuổi bị rắn lục cắn vào ngón tay khi làm vườn. Nặng nhất là trường hợp của ông T. 59 tuổi, ngụ tại phường Trảng Bàng cũng bị rắn cắn khi đi ngang hàng rào rậm rạp. Sau đó rơi vào tình trạng sốc phản vệ độ 3, rối loạn đông máu nặng và nguy cơ tử vong cao.
Vết cắn của rắn lục đuôi đỏ trên bàn chân một người đàn ông.
Nhờ sự nỗ lực của y bác sĩ, sau 24 giờ ông T. đã qua cơn nguy kịch, xuất viện sau vài ngày điều trị.
Theo bác sĩ Nguyễn Tấn Phát, Trưởng khoa Hồi sức tích cực và chống độc, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Tây Ninh, mùa mưa là mùa sinh sôi của nhiều loài rắn độc, đặc biệt là rắn lục đuôi đỏ. Người dân khi đi làm đồng, làm vườn cần hết sức cảnh giác.
“Nếu chẳng may bị rắn cắn, hãy đưa nạn nhân đến ngay cơ sở y tế có khả năng cấp cứu và truyền huyết thanh kháng nọc.
Tuyệt đối không áp dụng các cách dân gian như rạch vết thương, hút nọc hay đắp lá cây, bởi chúng có thể gây nhiễm trùng, hoại tử, thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng”, bác sĩ Phát khuyến cáo.
Y bác sĩ theo dõi sức khỏe một ca bị rắn cắn.
Những ca cấp cứu liên tiếp trong thời gian qua cho thấy mức độ nguy hiểm và cấp thiết của công tác phòng ngừa rắn cắn trong mùa mưa.
Mùa mưa là thời điểm nhiều loài rắn, đặc biệt là rắn độc, sinh sôi mạnh mẽ. Những cơn mưa, bão cũng làm thay đổi môi trường trú ẩn, khiến rắn di chuyển nhiều hơn và tiềm ẩn nguy cơ tấn công con người.
Rắn cắn tưởng chừng là tai nạn hiếm gặp nhưng thực tế đang là mối nguy thường trực trong mùa mưa, người dân cần có biện pháp phòng vệ, cảnh giác, không để xảy ra tai nạn đáng tiếc.
Chiều 4/9/2025, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương thông tin về trường hợp bệnh nhân gặp nguy hiểm tính mạng, sốc nhiễm trùng, suy đa tạng do chủ quan khi bị gai đâm.
Các bác sĩ đặc biệt quan tâm ca bệnh nặng này. Ảnh: BVCC
Chỉ từ một vết gai đâm vào đùi khi đi làm ruộng, ông L.V.T (51 tuổi, Sơn La) đã rơi vào tình trạng sốc nhiễm trùng, suy đa tạng, nguy cơ tử vong cao. Một tuần trước khi nhập viện, trong lúc đi làm ruộng, ông T. vô tình bị gai đâm vào đùi. Nghĩ chỉ là vết xước nhỏ, ông chủ quan bỏ qua, không xử lý. Vài ngày sau, vùng đùi bắt đầu sưng đau, da chuyển màu đen, nổi bọng nước lớn. Khi tình trạng ngày một nặng, ông mới vội vã đi khám.
Tại bệnh viện tuyến dưới, bác sĩ chẩn đoán ông bị viêm mô bào, sốc nhiễm khuẩn, nhiễm độc nặng và lập tức chuyển ông về Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Tại Trung tâm Hồi sức tích cực, các bác sĩ ghi nhận bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch, suy đa tạng vùng đùi phải hoại tử đen, nổi nhiều bọng nước, có bọng nước kích thước tới 10 x 10 cm. Ông T. phải dùng kháng sinh liều cao, vận mạch, lọc máu liên tục và hỗ trợ thở máy. “Do mắc Gout nhiều năm mà không theo dõi điều trị đúng, sức đề kháng của bệnh nhân kém người bình thường. Chỉ một vết thương ngoài da không được sát khuẩn đã khiến nhiễm trùng lan rộng, nguy cơ tử vong rất cao”, bác sĩ Mạc Duy Hưng (Trung tâm Hồi sức tích cực) cho biết.
Nhiễm trùng lan rộng. Ảnh: BVCC
Sau hơn 10 ngày điều trị tích cực, ông T. may mắn qua cơn nguy kịch. Bệnh nhân đã cai thở máy, vùng đùi được làm sạch hoại tử, các mô tế bào dần hồng trở lại. Theo Bác sĩ Mạc Duy Hưng cho biết: Căn bệnh mà ông T. mắc phải có tên gọi là viêm cân mạc hoại tử (viêm mô tế bào). Đây là tình trạng nhiễm khuẩn cực kỳ nguy hiểm. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua vết thương hở, tiết độc tố phá hủy da… Người bệnh dễ rơi vào nhiễm trùng huyết, sốc, suy đa tạng, tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được cấp cứu kịp thời.
Hiện bệnh nhân đã qua cơn nguy kịch. Ảnh: BVCC
“Những người có sức đề kháng yếu như người cao tuổi, đái tháo đường, xơ gan, nghiện rượu, dùng corticoid lâu ngày… càng dễ bị vi khuẩn tấn công. Khi lao động trong môi trường bẩn, cần bảo hộ để tránh trầy xước. Nếu có vết thương, hãy sát trùng ngay và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường”, bác sĩ Hưng khuyến cáo.
Đặc biệt, với người nông dân hay lao động ngoài đồng ruộng, công trường – nơi dễ tiếp xúc bùn đất, rác thải, gai góc – nguy cơ xây xước rất cao. Vì vậy, cần trang bị găng tay, ủng, quần áo bảo hộ khi làm việc. Những vết thương dù nhỏ cũng phải rửa sạch, sát trùng ngay và theo dõi sát. Đừng coi thường vì chỉ một phút lơ là có thể trả giá bằng cả mạng sống. Câu chuyện của ông T là lời nhắc nhở: Đừng bao giờ coi thường những vết thương nhỏ.
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo, thời tiết nắng nóng cực đoan làm tăng đáng kể nguy cơ sức khỏe, đặc biệt cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường và đặc biệt là người có tiền sử đột quỵ.
Chăm sóc, điều trị cho bệnh nhân tại Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai.
Nắng nóng nguy hiểm với người từng đột quỵ
Chia sẻ lý do vì sao nắng nóng đặc biệt nguy hiểm với người có bệnh nền, đặc biệt là người từng đột quỵ, bác sĩ Dũng cho biết, mọi người cần lưu ý các vấn đề về mất nước, quá tải hệ tim mạch, gia tăng tình trạng viêm và stress oxy hóa, rối loạn điều hòa thân nhiệt.
Theo đó, nắng nóng khiến cơ thể mất nước và điện giải nhanh chóng. Mất nước làm tăng độ nhớt của máu, giảm thể tích tuần hoàn, buộc tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Điều này làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông – nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ do thiếu máu cục bộ.
Khi cơ thể phải làm việc cật lực để hạ nhiệt (toát mồ hôi, giãn mạch máu ngoại vi) gây áp lực lớn lên hệ tim mạch vốn đã tổn thương sau đột quỵ hoặc đang bị suy yếu do các bệnh nền khác. Điều này có thể dẫn đến cơn đau tim, suy tim, hoặc tăng huyết áp đột ngột – yếu tố nguy cơ cao gây đột quỵ tái phát.
Người cao tuổi và người có hệ thần kinh đã bị tổn thương (sau đột quỵ) thường khó điều chỉnh thân nhiệt hiệu quả trước sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, dễ dẫn đến kiệt sức vì nóng hoặc sốc nhiệt – một tình trạng cấp cứu nguy hiểm đến tính mạng.
Một số loại thuốc thường dùng sau đột quỵ hoặc cho bệnh tim mạch (như thuốc lợi tiểu, một số thuốc huyết áp) có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mất nước hoặc cản trở khả năng thích ứng với nhiệt của cơ thể.
Nhiệt độ cao có thể làm trầm trọng thêm các quá trình viêm và stress oxy hóa trong cơ thể, vốn là những yếu tố liên quan đến tổn thương mạch máu và nguy cơ đột quỵ.
Lưu ý 7 hành động bảo vệ sức khỏe khi thời tiết cực đoan
Một là, uống nước thường xuyên, ngay cả khi chưa thấy khát. Ưu tiên nước lọc, nước điện giải, hạn chế nước ngọt, cà-phê, rượu bia (vì gây mất nước). Mang theo nước khi ra ngoài. Theo dõi màu sắc nước tiểu (nước tiểu vàng sậm là dấu hiệu mất nước).
Hai là, hạn chế ra ngoài đường, đặc biệt trong khoảng 10 giờ sáng đến 16 giờ vì đây thời điểm nắng gắt nhất. Nếu phải ra ngoài, luôn đội mũ rộng vành, đeo kính râm, mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, sáng màu, sử dụng kem chống nắng.
Ba là, chú ý làm mát cơ thể và nhà cửa bằng việc sử dụng quạt, điều hòa. Tắm nước mát hoặc lau người bằng khăn ẩm. Đóng rèm cửa hướng nắng. Sử dụng máy phun sương, đặt chậu nước trong nhà để tăng độ ẩm.
Bốn là, ăn uống hợp lý, ăn nhẹ, nhiều rau xanh, trái cây mọng nước (dưa hấu, cam, bưởi…). Hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ ngọt. Tránh ăn quá no.
Năm là, theo dõi chặt sức khỏe. Đo huyết áp thường xuyên hơn theo chỉ dẫn của bác sĩ. Tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị, uống thuốc đúng giờ, đủ liều. Không tự ý ngưng hoặc thay đổi thuốc.
Sáu là, nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ (FAST): F (Face – Mặt): Méo miệng, một bên mặt xệ xuống; A (Arm – Tay): Yếu hoặc liệt một bên tay/chân, không giơ lên được; S (Speech – Lời nói): Nói ngọng, nói khó, không nói được hoặc không hiểu lời người khác; T (Time – Thời gian): Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trên.
Cần lưu ý dấu hiệu kiệt sức do nhiệt như đổ mồ hôi nhiều, da lạnh ẩm, ớn lạnh, mạch nhanh yếu, buồn nôn/nôn, chuột rút, mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu, ngất xỉu; thân nhiệt cao (trên 40 độ C), da nóng, khô, đỏ; mạch nhanh mạnh, đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn, lú lẫn, mất phương hướng, co giật, bất tỉnh.
Bảy là, thông báo cho người thân về tình trạng sức khỏe của mình. Người sống một mình cần sắp xếp người thân/ hàng xóm thăm hỏi thường xuyên.
Theo chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai, thông tin lan truyền trên mạng về nội dung: “Cứ tăng 1 độ C thì nguy cơ đột quỵ tăng 10%” là thông tin bịa đặt, không có cơ sở khoa học.
Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng khẳng định: Không có nghiên cứu chính thống nào của Tổ chức Đột quỵ thế giới (WSO), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hay các hiệp hội y khoa uy tín đưa ra một con số tỷ lệ chính xác và đơn giản như vậy (1°C = 10%) để mô tả mối liên hệ giữa nhiệt độ và nguy cơ đột quỵ.
Nguy cơ đột quỵ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố phức tạp: Tiền sử bệnh cá nhân (đột quỵ, tim mạch, huyết áp, tiểu đường…), tuổi tác, tình trạng sức khỏe hiện tại, mức độ hoạt động, khả năng tiếp cận với nơi mát mẻ, tình trạng mất nước, tuân thủ điều trị, các yếu tố môi trường khác (độ ẩm, ô nhiễm không khí), thời gian phơi nhiễm với nhiệt độ cao… Không thể quy về một công thức đơn giản chỉ dựa trên nhiệt độ.
Các nghiên cứu thực sự chỉ ra mối liên quan, không phải tỷ lệ cố định: Nhiều nghiên cứu dịch tễ học (như một số được WHO trích dẫn về tác động của biến đổi khí hậu với sức khỏe) xác nhận rằng các đợt nắng nóng cực đoan làm gia tăng đáng kể tỷ lệ nhập viện và tử vong do các bệnh tim mạch, trong đó có đột quỵ, đặc biệt ở nhóm dễ tổn thương. Tuy nhiên, mức độ gia tăng này là không đồng đều và không thể quy ra một tỷ lệ phần trăm cố định cho mỗi độ tăng nhiệt.
“Người dân cần tỉnh táo, tìm kiếm thông tin từ các nguồn chính thống: Trang web của Bộ Y tế, các bệnh viện lớn, Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Tổ chức Đột quỵ thế giới (WSO) và các hiệp hội y khoa uy tín. Mọi người cần tập trung vào các biện pháp phòng ngừa thực tế và khoa học như đã nêu ở trên, thay vì hoang mang với những con số không rõ nguồn gốc”, bác sĩ Dũng chia sẻ.
Có tiền sử thoát vị bẹn nhưng không điều trị dứt điểm, người đàn ông 45 tuổi nhập viện cấp cứu trong tình trạng hoại tử ruột non.
Phẫu thuật cấp cứu người bệnh.
Anh K. có tiền sử thoát vị bẹn phải từ thời thanh niên, thường xuyên bị ruột sa xuống bìu, nhất là những lúc vận động mạnh, chơi thể thao, sau đó ruột tự chui lên ổ bụng nên anh chủ quan không đi thăm khám. Lần này, ruột sa xuống nhưng mắc kẹt lại, gây căng tức và đau bụng dữ dội, mức độ ngày càng tăng đi kèm triệu chứng sốt cao.
Thạc sĩ bác sĩ Ngô Hoàng Kiến Tâm, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Hệ thống đa khoa Tâm Anh cho biết, thoát vị bẹn là tình trạng tạng (cơ quan trong bụng như mạc nối, ruột…) không còn nằm ở vị trí thông thường mà chui ra khỏi một điểm yếu trên thành bụng ở vùng bẹn.
Biến chứng nguy hiểm xảy ra khi có tình trạng “mắc kẹt” (nghẹt), nghĩa là các tạng thoát vị không thể chui lại vào ổ bụng, gây phù nề dẫn tới thiếu máu nuôi, gây hoại tử và nhiễm trùng. Thoát vị nghẹt là tình trạng cấp cứu ngoại khoa cần được điều trị kịp thời trong 6 giờ.
Trường hợp anh K. đến bệnh viện khi ruột non đã hoại tử tím đen, nên buộc phải cắt bỏ một phần, ngăn ngừa diễn biến xấu hơn như viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết, suy đa tạng, thậm chí tử vong, bác sĩ Tâm nói.
Nhận định tình trạng nguy cấp ở người bệnh khi các tạng thoát vị (ruột), bị siết lại ở cổ túi chỗ thoát vị (phần hẹp nhất) gây hoại tử ruột, các bác sĩ nhanh chóng hội chẩn, tiến hành cuộc mổ cấp cứu ngay trong đêm để giải phóng khối ruột, cắt đoạn đã hoại tử dài 80cm (ruột non bình thường trung bình dài 6m).
Tiếp theo, bác sĩ thực hiện kỹ thuật Bassini phục hồi thành bẹn. Đây là kỹ thuật sử dụng mô tự thân để tái tạo thành sau ống bẹn bị yếu gây thoát vị. Sau đó, bác sĩ lần lượt khâu cổ túi tại lỗ bẹn, khâu phục hồi thành bẹn, khâu cân cơ chéo bụng ngoài và khâu da.
Sau ca mổ, sức khỏe anh K. dần phục hồi, hết đau hẳn, có thể đi lại, ăn uống bình thường sau 2 ngày và được xuất viện sau 5 ngày phẫu thuật.
Thạc sĩ, bác sĩ Ngô Hoàng Kiến Tâm cho biết, tùy vào trường hợp thoát vị mà bác sĩ có thể sử dụng phương pháp mổ hở hoặc phẫu thuật nội soi. Phẫu thuật nội soi là phương pháp xâm lấn tối thiểu, bệnh nhân ít đau và nhanh phục hồi.
Nguyên nhân của thoát vị bẹn xuất phát từ nhiều yếu tố như hình thành một điểm yếu trên thành bụng do bẩm sinh, tuổi tác, di truyền; hoặc sự gia tăng áp lực trong ổ bụng do ho mạn tính, mang vác vật nặng, thừa cân, béo phì, mang thai…
Bác sĩ Tâm khuyến cáo, thoát vị bẹn gây tắc nghẹt là một biến chứng nguy hiểm. Do đó, khi thấy xuất hiện các biểu hiện như khối phồng vùng bẹn, tăng kích thước khi đứng lâu, ho, hoặc rặn lúc đi đại tiện và thường mất khi nằm; đau tức khi ho, tập thể dục hoặc cúi xuống; cảm giác nóng ran, đau nhói, nặng hoặc đầy ở bẹn; sưng bìu ở nam giới… người bệnh cần đi thăm khám để có hướng điều trị tốt nhất.
Sau khi tiến hành thăm khám phát hiện bé trai 4 tuổi bị vỡ gan độ IV, vỡ lách độ I và có máu tràn ổ bụng, Bệnh viện Việt Nam –Thụy Điển Uông Bí đã kích hoạt báo động đỏ nội viện, huy động ê-kíp phẫu thuật cứu sống bệnh nhân.
Mới đây các bác sĩ Bệnh viện Việt Nam – Thụy Điển Uông Bí (Quảng Ninh) vừa phối hợp liên khoa, cứu sống ngoạn mục bệnh nhi 4 tuổi bị chấn thương bụng kín mức độ nặng do tai nạn giao thông.
Đáng chú ý, bệnh nhi bị vỡ gan độ IV, vỡ lách độ I, kèm theo máu tràn ổ bụng. Đây là những tổn thương nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời.
Theo lời kể của gia đình, trước khi nhập viện khoảng 30 phút, bé trai 4 tuổi (trú tại phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh) được người lớn chở bằng xe máy và không may xảy ra va chạm giao thông. Vụ tai nạn khiến bé trai bị văng xuống nền đất cứng và được đưa đến bệnh viện cấp cứu.
Bệnh nhi được đưa vào cấp cứu trong tình trạng vết thương vùng trán đang chảy máu, da niêm nhợt, mạch nhanh 115 lần/phút, bụng đau dữ dội. Kết quả siêu âm và chụp CT.Scanner ổ bụng cho thấy, bệnh nhi bị vỡ gan độ IV, vỡ lách độ I và có máu tràn ổ bụng.
Bác sĩ Bệnh viện Việt Nam – Thụy Điển Uông Bí cứu sống bé trai 4 tuổi bị vỡ gan độ IV, vỡ lách độ I sau khi gặp tai nạn.
Trước tình huống khẩn cấp, bệnh viện đã kích hoạt báo động đỏ nội viện, huy động e-kíp phẫu thuật cấp cứu, gồm: các bác sĩ chuyên khoa Ngoại tổng hợp, Gây mê hồi sức và Hồi sức tích cực tiến hành can thiệp.
Sau hơn 1h phẫu thuật khẩn cấp, các bác sĩ đã khống chế được tình trạng chảy máu, thực hiện khâu cầm máu gan, khâu cầm máu lách, dẫn lưu ổ bụng và truyền máu kịp thời cho bệnh nhi.
Theo TS.BS. Vũ Đức Thụ – Trưởng Khoa Ngoại tiêu hóa và Tổng hợp, Bệnh viện Việt Nam – Thụy Điển Uông Bí, chấn thương bụng kín có thể gây vỡ tạng và xuất huyết, nguy hiểm tính mạng nếu không được phát hiện sớm. Trong trường hợp bé trai 4 tuổi, phẫu thuật cấp cứu nhanh chóng là biện pháp sống còn, giúp bệnh nhi vượt qua cửa tử.
Sau phẫu thuật, bệnh nhi được chăm sóc tích cực tại Đơn nguyên Hồi sức tích cực – Khoa Nhi. Nhờ theo dõi sát sao và điều trị toàn diện, hiện sức khỏe của cháu bé đã ổn định, tỉnh táo, tiếp xúc tốt và đang dần hồi phục.
Để bảo vệ sức khỏe người dân, nhất là nhóm đối tượng nhạy cảm như trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người mắc bệnh hô hấp và tim mạch, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã ban hành các khuyến cáo phòng chống tác động của ô nhiễm không khí.
Theo báo cáo diễn biến chất lượng môi trường không khí của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tình trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội đang có xu hướng gia tăng trong thời gian qua. Chỉ số chất lượng môi trường không khí (AQI) vào một số thời điểm đã lên mức xấu.
Mặc dù, tình trạng ô nhiễm có quy luật theo mùa và chịu ảnh hưởng từ khí hậu, thời tiết, dữ liệu quan trắc vẫn cho thấy mức độ ô nhiễm ngày càng tăng, gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và các hoạt động kinh tế – xã hội.
Sáng 4/12, Hà Nội nằm trong top 10 thành phố ô nhiễm không khí cao nhất thế giới ở ứng dụng IQAir. Ảnh chụp màn hình
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tiếp xúc với các chất ô nhiễm không khí làm tăng nguy cơ mắc các bệnh viêm đường hô hấp cấp, viêm phổi tắc nghẽn mãn tính, hen suyễn, bệnh tim mạch, đột quỵ, tổn thương da, bệnh về mắt, đồng thời tác động đến hệ thần kinh, hệ miễn dịch và sức khỏe tâm thần.
Để bảo vệ sức khỏe người dân, nhất là nhóm đối tượng nhạy cảm như trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người mắc bệnh hô hấp và tim mạch, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã ban hành các khuyến cáo phòng chống tác động của ô nhiễm không khí.
Khuyến cáo của Bộ Y tế bao gồm việc theo dõi thường xuyên tình hình chất lượng không khí thông qua các kênh thông tin chính thức để chủ động thực hiện biện pháp bảo vệ sức khỏe.
Người dân được khuyến nghị đeo khẩu trang đảm bảo chất lượng khi ra ngoài, giữ gìn vệ sinh phòng ở và không gian sống thông thoáng, sử dụng khẩu trang và kính bảo vệ khi tiếp xúc với môi trường nhiều bụi. Việc thay thế các nguồn nhiên liệu gây ô nhiễm như bếp than tổ ong, củi, rơm rạ bằng các thiết bị sử dụng điện, ga cũng được khuyến khích. Đối với những người hút thuốc lá và thuốc lào, cần bỏ hoặc hạn chế hút thuốc, tránh khói thuốc trong không gian sinh hoạt chung.
Những người nhạy cảm với các chất ô nhiễm không khí cần tránh tiếp xúc với các nguồn phát thải ô nhiễm như khu vực giao thông, công trình xây dựng, các nơi đốt nhiên liệu bằng than, củi. Trong điều kiện không khí ô nhiễm nặng, nếu có triệu chứng như ho, khó thở, đau ngực, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị. Việc nâng cao dinh dưỡng, giữ ấm cơ thể trong mùa đông và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ đối với các bệnh mãn tính như hô hấp và tim mạch là những biện pháp được khuyến nghị để bảo vệ sức khỏe.
Các khuyến cáo cụ thể được áp dụng tùy thuộc vào mức độ chất lượng không khí được thể hiện qua chỉ số AQI. Cụ thể, khi AQI ở mức trung bình từ 51 đến 100, người bình thường có thể tham gia các hoạt động ngoài trời mà không hạn chế. Tuy nhiên, những người nhạy cảm được khuyến cáo giảm thời gian hoạt động ngoài trời và theo dõi sức khỏe nếu có triệu chứng bất thường.
Khi AQI ở mức kém từ 101 đến 150, người dân nên giảm thời gian tham gia các hoạt động ngoài trời, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ ô nhiễm cao như đường phố, công trình xây dựng. Học sinh có thể tham gia hoạt động ngoài trời nhưng cần hạn chế tập thể dục hay vận động mạnh trong thời gian dài.
Khi chỉ số AQI ở mức xấu từ 151 đến 200, người dân cần hạn chế hoạt động ngoài trời, lựa chọn thời điểm ít ô nhiễm để làm việc và nghỉ ngơi nhiều hơn. Việc sử dụng phương tiện giao thông công cộng thay cho xe máy; xe đạp được khuyến khích để giảm tiếp xúc với không khí ô nhiễm. Người nhạy cảm được khuyến nghị thực hiện các hoạt động trong nhà, vệ sinh mũi, họng và mắt bằng nước muối sinh lý.
Với AQI ở mức rất xấu từ 201 đến 300, mọi hoạt động ngoài trời nên được hạn chế tối đa. Các gia đình sống gần khu vực ô nhiễm cần đóng cửa sổ và cửa ra vào để giảm tiếp xúc với không khí ô nhiễm. Việc sử dụng khẩu trang có khả năng ngăn bụi mịn được khuyến nghị.
Khi AQI ở mức nguy hại từ 301 đến 500, tất cả các hoạt động ngoài trời nên được tránh. Người dân cần chuyển sang các hoạt động trong nhà và đảm bảo đóng kín cửa sổ, cửa ra vào. Đối với trẻ em tại các trường học, cần cân nhắc cho nghỉ học nếu tình trạng không khí ở mức nguy hại kéo dài trong ba ngày liên tiếp. Trong trường hợp phải đi học, cần điều chỉnh thời gian học và hạn chế các hoạt động ngoài trời.
Trong trường hợp môi trường không khí bị ô nhiễm nghiêm trọng, có thể xem xét tạm dừng hoặc điều chỉnh thời gian làm việc của các cơ quan, tổ chức, trường học. Nếu bắt buộc đi học cần tránh các hoạt động ngoài trời, chuyển sang các hoạt động trong nhà hoặc điều chỉnh thời gian học cho phù hợp. Tạm dừng các hoạt động tập trung đông người ở ngoài trời.
Dinh dưỡng trong những năm đầu đời giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Một chế độ ăn hợp lý, cân đối giúp trẻ phát huy tối đa thể chất và trí tuệ, tạo nền tảng vững chắc cho tương lai.
Khi trẻ có dấu hiệu bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được khám và tư vấn kịp thời.
Chăm chưa đúng cách
Chị Nguyễn Thị Dung, ở phường Thành Đông có con nhỏ 4 tuổi. Dù chị chăm chút từng bữa ăn, giấc ngủ cho con, nhưng thân hình của bé nhỏ hơn so với các bạn cùng trang lứa. Lo lắng, chị đưa con đi khám dinh dưỡng từ tuyến cơ sở đến tuyến Trung ương và đều nhận được kết luận, con bị suy dinh dưỡng thể thấp còi.
Theo các bác sĩ, khẩu phần ăn của bé được mẹ của bé chuẩn bị sạch sẽ, nhưng lại thiếu những nhóm chất cần thiết cho sự phát triển toàn diện trong 5 năm đầu đời. Điều này khiến chị Dung bất ngờ, bởi chị tin rằng với những kiến thức tích lũy từ cuộc sống và tham khảo trên mạng đủ để nuôi con đúng cách và hợp lý.
“Tôi không nghĩ con mình lại bị suy dinh dưỡng do chính cách chăm sóc của mình. Đây không chỉ là bài học cho tôi mà các bậc cha mẹ khác có con chậm lớn, ngoài yếu tố bệnh lý nền của con thì cũng nên xem lại cách cho ăn uống”, chị Dung chia sẻ.
Tương tự, khi đưa cháu bé hơn 1 tuổi đến khám sức khỏe tại chương trình khám, đánh giá tình trạng dinh dưỡng cho trẻ do Trạm Y tế ở xã Kiến Thụy tổ chức, bà Bùi Thị Lan khá ngỡ ngàng khi nhận kết quả của cháu với các triệu chứng: cân nặng 10 kg, thóp sau dô, bướu đỉnh, bướu trán kèm viêm lưỡi, thường xuyên đi ngoài phân sống hoặc táo bón.
Đây là những dấu hiệu điển hình của tình trạng còi xương và thiếu dinh dưỡng, cần được điều chỉnh chế độ ăn và chăm sóc đặc biệt. Sau khi được nhân viên y tế hướng dẫn, bà Lan cũng nhận ra một trong những nguyên nhân khiến cháu bé thiếu dinh dưỡng là việc ăn uống chưa đúng cách. Bà Lan bộc bạch: “Tôi cảm ơn các cô vì đã hướng dẫn cẩn thận để tôi biết cháu thiếu gì, cần bổ sung vi chất gì”.
Trong những năm qua, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng trên cả nước cũng như ở thành phố Hải Phòng giảm đáng kể. Cụ thể, tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân trên toàn quốc hiện còn khoảng 10,4%. Tại Hải Phòng, tỷ lệ này chỉ còn 6,5%, được đánh giá là mức an toàn.
Tuy nhiên, theo thống kê của Viện Dinh dưỡng quốc gia năm 2024, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi 19,6%, tập trung ở khu vực miền núi và nông thôn. Tại Hải Phòng, theo số liệu thống kê của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố (CDC), tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi vẫn chiếm khoảng 16%.
Để hạn chế tình trạng trẻ suy dinh dưỡng, cần tăng cường truyền thông dinh dưỡng tại trường mầm non.
Quan tâm đúng mức trong những năm đầu đời
Dinh dưỡng trong những năm tháng đầu đời đóng vai trò quyết định đối với sức khỏe và sự phát triển trí tuệ của trẻ. Nếu chế độ ăn không đầy đủ hoặc không đúng cách, trẻ có thể đối mặt với hàng loạt hệ quả kéo dài suốt cuộc đời, như: giảm sức đề kháng, chậm phát triển chiều cao, cân nặng, kém tập trung hay tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính khi trưởng thành.
Tại Việt Nam, dù có nhiều tiến bộ trong chăm sóc dinh dưỡng, tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ dưới 5 tuổi vẫn ở mức đáng lo ngại, nhất là tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi nêu trên. Bên cạnh đó, vấn đề gia tăng thừa cân, béo phì ở trẻ nhỏ lại nổi lên, tạo nên gánh nặng suy dinh dưỡng kép.
Theo các chuyên gia y tế, nguyên nhân của thực trạng này bắt nguồn từ nhiều yếu tố, cả chủ quan lẫn khách quan. Trước hết, kiến thức dinh dưỡng của nhiều phụ huynh còn chưa đầy đủ. Một số gia đình cho rằng trẻ mũm mĩm là khỏe mạnh, dẫn đến chế độ ăn thừa năng lượng nhưng thiếu chất.
Ở chiều ngược lại, có phụ huynh lại nghe theo thông tin trên mạng, hạn chế tuyệt đối chất béo vì lo ngại béo phì, khiến khẩu phần của trẻ không cung cấp đủ dưỡng chất cần thiết để hấp thu vitamin tan trong dầu.
Bên cạnh đó, trẻ ngày càng dễ tiếp cận thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, trong khi thời gian vận động giảm đáng kể do sử dụng thiết bị điện tử. Đối với các gia đình thu nhập thấp, việc ưu tiên thực phẩm rẻ, giàu năng lượng nhưng nghèo vi chất khiến trẻ có nguy cơ vừa thiếu dinh dưỡng, vừa thừa năng lượng.
Một điểm đáng chú ý khác là nhiều phụ huynh chưa nhận biết sớm các dấu hiệu thiếu vi chất ở trẻ. Những biểu hiện như ngủ không yên, răng mủn đen, rụng tóc nhiều, đầu lưỡi nổi gai… thường bị nhầm lẫn với nguyên nhân khác, trong khi đây là chỉ dấu của thiếu kẽm, thiếu vitamin D, canxi hay rối loạn men răng, là biểu hiện tổn thương tế bào xương do còi xương. Việc phát hiện muộn khiến trẻ dễ gặp biến chứng và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.
Thạc sĩ, bác sĩ Bùi Thị Thu Hường, Trưởng Khoa Dinh dưỡng (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hải Phòng) cho biết, hằng năm thành phố đều triển khai điều tra dinh dưỡng nhằm giúp phát hiện sớm trẻ suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì hoặc thiếu vi chất để can thiệp kịp thời. Tuy nhiên, để hạn chế tình trạng trẻ suy dinh dưỡng, cần tăng cường truyền thông dinh dưỡng tại trường mầm non, hỗ trợ giáo viên và phụ huynh cập nhật kiến thức chính thống, nhất là trong giai đoạn 1.000 ngày đầu đời – thời kỳ vàng cho phát triển thể chất và trí tuệ; khuyến khích nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu, tiếp tục đến 24 tháng…
“Cha mẹ cần thường xuyên theo dõi biểu đồ tăng trưởng của trẻ để nhận biết sớm bất thường về cân nặng, chiều cao. Bữa ăn của trẻ phải cân đối theo từng nhóm chất và phù hợp độ tuổi, tránh chạy theo trào lưu hay thông tin thiếu kiểm chứng. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý bổ sung vi chất hay vitamin cho trẻ.
Việc lạm dụng vitamin D, sắt hoặc các chế phẩm bổ sung khác có thể gây thừa chất, dẫn đến rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng đến gan, thận và sức khỏe lâu dài. Mọi chỉ định vi chất cần dựa trên đánh giá của chuyên gia dinh dưỡng. Khi trẻ có dấu hiệu bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được khám và tư vấn kịp thời”, bác sĩ Hường khuyến cáo.
