Loãng xương thường tiến triển âm thầm, không phải lúc nào cũng gây đau hay biểu hiện rõ trước khi xảy ra gãy xương. Vì vậy, người có nguy cơ nên trao đổi với bác sĩ về việc đánh giá sức khỏe xương; không cần chờ đến khi bị gãy xương mới kiểm tra.
Đo mật độ xương là một phần của quá trình đánh giá nguy cơ. Kết quả cần được đặt trong bối cảnh tuổi, tiền sử gãy xương, bệnh nền và thuốc đang dùng; không nên tự chẩn đoán chỉ từ một con số.
Đo mật độ xương là gì?
Phương pháp thường dùng là đo hấp thụ tia X năng lượng kép, viết tắt DXA hoặc DEXA. Máy thường đo ở vùng cột sống thắt lưng và hông; kết quả giúp bác sĩ đánh giá mật độ khoáng xương và nguy cơ gãy xương. Xét nghiệm không xâm lấn, thường thực hiện trong thời gian ngắn. Bác sĩ sẽ hướng dẫn nếu người bệnh cần lưu ý trước khi đo.
Một số cơ sở có thể cung cấp phép đo ngoại vi hoặc siêu âm gót chân để sàng lọc. Các kết quả này không thay thế DXA tại hông và cột sống khi cần chẩn đoán. Hãy hỏi rõ loại xét nghiệm được thực hiện và cách bác sĩ sử dụng kết quả.
Những ai nên trao đổi với bác sĩ về việc đo?
- Phụ nữ từ 65 tuổi trở lên: nhiều hướng dẫn chuyên môn khuyến nghị đánh giá mật độ xương ở nhóm tuổi này.
- Phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi có yếu tố nguy cơ: bác sĩ có thể đánh giá thêm nguy cơ gãy xương để quyết định có cần DXA hay không.
- Người từng gãy xương sau một va chạm nhẹ hoặc té ngã ở độ cao ngang mặt đất: đây có thể là dấu hiệu xương yếu và cần được đánh giá, nhất là sau tuổi 50.
- Người có nguy cơ mất xương thứ phát: chẳng hạn đang dùng corticosteroid kéo dài hoặc mắc một số bệnh có thể ảnh hưởng đến xương. Việc kiểm tra có thể cần thực hiện sớm hơn, tùy tình trạng.
- Nam giới lớn tuổi hoặc người có nhiều yếu tố nguy cơ: nên hỏi bác sĩ về lợi ích và thời điểm đo. Các hướng dẫn quốc tế không hoàn toàn giống nhau về sàng lọc thường quy ở nam giới, vì vậy quyết định cần dựa trên nguy cơ cá nhân.
Các yếu tố nguy cơ thường được xem xét gồm tuổi cao, mãn kinh sớm, thể trạng nhẹ cân, cha mẹ từng gãy xương hông, hút thuốc, uống nhiều rượu, ít vận động, té ngã thường xuyên, tiền sử gãy xương và một số thuốc hoặc bệnh nền. Một yếu tố riêng lẻ không đồng nghĩa chắc chắn mắc loãng xương.
Không đau có cần kiểm tra không?
Có thể cần. Loãng xương thường không gây triệu chứng rõ trước khi xương gãy. Đau lưng, giảm chiều cao hoặc dáng lưng thay đổi có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân; nếu mới xuất hiện hoặc kéo dài, nên khám để được đánh giá thay vì tự quy kết cho loãng xương. Đau dữ dội sau chấn thương hoặc không thể đứng, đi lại cần được chăm sóc y tế sớm.
Kết quả đo có tự xác định bệnh không?
Không nên tự kết luận. Bác sĩ xem xét chỉ số DXA cùng tuổi, giới, tình trạng mãn kinh, tiền sử gãy xương, bệnh nền và thuốc đang sử dụng. Với một số người, cần làm thêm xét nghiệm hoặc đánh giá nguy cơ gãy xương. Khoảng cách giữa các lần đo cũng được cá thể hóa; không có quy tắc rằng ai cũng phải đo hằng năm.
Nếu đã được chẩn đoán loãng xương hoặc có nguy cơ cao, hãy trao đổi về kế hoạch phòng gãy xương phù hợp. Dinh dưỡng đủ chất, vận động chịu trọng lượng và tăng sức mạnh cơ, phòng té ngã, hạn chế thuốc lá và rượu có thể hỗ trợ sức khỏe xương. Thuốc bổ sung canxi, vitamin D hoặc thuốc điều trị nên dùng theo đánh giá và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nguồn tham khảo
- U.S. Preventive Services Task Force (2025): Khuyến nghị sàng lọc loãng xương để phòng gãy xương.
- Hướng dẫn thực hành DXA cập nhật, đồng thuận của nhiều hội chuyên môn quốc tế.
- Bone Health and Osteoporosis Foundation: Kiểm tra mật độ xương.
Bài viết tổng hợp thông tin sức khỏe, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Người có tiền sử gãy xương, bệnh nền hoặc đang dùng thuốc kéo dài nên trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế.